Autoportret z polaroidami

Jak już się za coś bierzesz, pewnie chciałbyś wiedzieć jak dojść do tego, by inni uważali cię za dobrego w danej dziedzinie.

Bo przecież w każdym tli się choć iskierka ambicji, tak?

No więc: fotograf.

Dobry to taki, który… który… yyyy… eeee…

Hmmm. Pewnie taki, którego praca jest dla kogoś wartościowa – nie mylę się? Czym bardziej wartościowa, tym chyba lepszy.

No więc potrafię już stwierdzić, kto jest dobrym fotografem. (sic!)

Do tego jednak potrzebnych było (niestety) kilka – delikatnie mówiąc – niestandardowych działań. Przede wszystkim takie, które wynikało z tego, że jedno z moich „ja” potrzebowało odrobiny fotograficznego nonkonformizmu.

Na to drugie „ja” zorganizowało plenerek, trzecie „ja” zabrało żonę, plecak z aparatami i kanapki – no i wszyscy razem wyruszyliśmy na zdjęcia. Nonkonformizm polegał na tym, że wybraliśmy się do naprawdę wspaniałego wizualnie miejsca – a mieliśmy nie przywozić stamtąd żadnej fotografii z atrakcją turystyczną. A pokus było wiele, oj wiele!

Przede wszystkim wspaniałe gejzery i gorące źródła: pełne potęgi pary wodnej, śmierdzące jak zgniłe jaja i piękne, acz jednocześnie niebezpieczne. Wiesz, ile kosztuje fotografa schowanie aparatu bez naświetlonej klatki przy takim cudzie natury? My już wiemy.

Mała dziewczynka w swetrze

Z drugiej strony, zasady są zasadami!

W końcu jeden z nas wymyślił niejakie obejście problemu i reszta się zgodziła na tyle, by powstało zdjęcie. Niech mu będzie, że spełnia wymagania.

Swoją drogą, atmosfera w niektórych miejscach, które odwiedziliśmy była naprawdę magiczna. Raz, że ci ludzie – czasem śpiewający, czasem grający na gitarze, innym znowu razem po prostu gadający w tym swoim zaczarowanym języku; dwa, że pogoda też była specyficzna – nigdy nudna, zawsze coś się działo, i chyba nie było tak, by nie wiał ten pieruński wiatr; no i trzy – wszystkie inne dziwadła, które powodują dziwny ucisk z tyłu głowy, gdy człowiek się zastanawia, czy to aby na pewno jawa, a nie jakiś dziwny sen.

Na ten przykład: Pies. Pies mądrzejszy od fotografa.

I się patrzy, sprawdzając, czy człowiek z aparatem ma na tyle refleks, że go uwieczni. Nie wiem, jak to się stało, ale się udało. Ekspozycja trwała ok. sekundy, więc nie w kij dmuchał, a pies twardo patrzył mi w oczy. Wymieniliśmy dwa, trzy zdania, mechanizm w aparacie skończył odliczać czas, pies machnął ostatni raz ogonem i tyle go widzieliśmy.

Uwierzyłby ktoś w taki motyw?

A tak to właśnie się działo.

Wracając do piękna przyrody – widzieliśmy piękne i majestatyczne lodowce, właziliśmy do środka wulkanów, jeździliśmy na oparach paliwa przez pola zastygłej lawy, by przejechać za parę kilometrów przez rwący potok – wszystko po to, by nie zrobić zdjęcia, które by mówiło o tym, gdzie byliśmy.

Jeden z nas zakochał się nawet na tej wycieczce – w trudno dostępnej, dość oryginalnej i bardzo pięknej górze. Góra ta przywodziła na myśl jakieś dziwne skojarzenia, śniła się nam wszystkim po nocach, a małżonka to nawet widelcem bezwiednie stworzyła jej podobiznę z purée ziemniaczanego podczas obiadu.

No ale chyba za bardzo odbiegłem od tematu: miałem chyba nawiązywać do tego, jak stwierdzić, kto jest dobrym fotografem!

Tak więc uwaga, uwaga; pokazuję i objaśniam. Posłużmy się przykładem mojej skromnej osoby: jak już stwierdziliśmy, że dobry jest ten, którego praca jest wartościowa, stąd krótka droga do wyciągnięcia następujących wniosków:

1. Zdjęcia, które przywiozłem z tej wspaniałej krainy ni cholery nie odkrywają jej typowych zalet. Z punktu widzenia kogoś, kto chciałby się czegoś z tych fotografii dowiedzieć – są bezużyteczne.

2. Mając na względzie powyższe, jesteśmy o krok od rozwiązania zagadki! Otóż dobry fotograf, to taki, który… jest zupełną odwrotnością mnie!

Prawda, że proste? Teraz wystarczy wziąć aparat w ręce i nie robić takich zdjęć, jak ja!

I dobry fotograf gotowy!!! :D

Share and Save

fot. Jacek Gąsiorowski

Korzystając z faktu, że obsługa obiektu skupiona jest na rozliczaniu zakupów normalnych klientów, wbili się bezpardonowo do malutkiego pomieszczenia kryjącego toaletę, wyjęli sprawnie z kieszeni szczoteczki do zębów oraz pastę, i… szybko, acz sprawnie dokonali pierwszej w tym dniu ablucji. Bez słowa wytarli twarz i ręce, schowali przybory i z niczym niezmąconym spokojem malującym się na świeżo wymytych obliczach opuścili stację benzynową. Ich błyskawiczna akcja nie uszła jednak uwadze wtopionemu w tło ochroniarzowi, który pokręcił z niesmakiem głową i wyszeptał gardłowo po arabsku: „Śmierdzący geje”.

Nie będziemy się zagłębiać w dalsze losy ochroniarza – dość powiedzieć, że wróciwszy do domu wyżalił się ze swojego niesmaku bratu, równie ortodoksyjnemu, co zaowocowało łańcuszkiem następnych telefonów i mejli, który to przeistoczywszy się w niekontrolowaną lawinę spowodował panikę i masakrę na pewnej bardzo znanej, acz kontrowersyjnej paradzie kilka dni później na zachodzie Niemiec.

***

Zapewne co uważniejsi czytelnicy domyślili się już, że dwóch rzekomych gejów wcale gejami nie było – wręcz przeciwnie, jeden z nich przejawiał wyraźne tendencje homofobiczne; obydwaj za to pochodzili z Polski i nie myli się od dwóch dni. Ich historia jednak nie jest taka prosta, pozwólcie więc, że cofnę się o kilkanaście miesięcy wstecz.

fot. Jacek Gąsiorowski (komórką!)

Ponieważ nasz bohater był stosunkowo wysoko zamocowany w hierarchii tej organizacji, jego chory i naładowany spięciami elektrycznymi umysł wykoncypował, że nadrzędnym celem w życiu powinno być odpowiedzieć na tak postawione pytanie twierdząco – w razie gdyby ktoś mu je kiedyś zadał. W międzyczasie jednak Los realizował swój własny plan, który sprawił, że obaj bohaterowie zostali bez pracy, za to z kieszeniami pełnymi… optymizmu.

I tak pewnego dnia…

– Rudolf?

– Halo! To ty?

– Rudolf, słyszysz mnie?

– Halo, halo! Jacek? Coś słaba jakość! Nic nie słyszę! — Rudolf trzymał przed ustami słuchawkę swojej komórki i wkurzał się niemiłosiernie na nowe technologie. Zwykle zawodziły go w ważnych sytuacjach.

– Pszszszz pszszsz krrrrrrrrrt pszszszszsz — usłyszał.

– Cooo?? Gdzie chcesz jechać?

– Kszszszrrrrrwegię! Na zdjęcia!

– Jadę!!! Tylko wyślij mi mejla, a ja tu urobię małżonkę! — wykrzyknął i się rozłączył. Otarł pot z czoła i zamyśliwszy się zobaczył oczyma wyobraźni tę piękne kadry, które przywiezie.

Już nie mógł się doczekać.

***

Jeśli ktoś myśli, że wyjazd dwóch fotografów na plener fotograficzny odległy o tysiące kilometrów z zapasem Żołądkowej Gorzkiej oraz paroma kęsami Mielonki Turystycznej jest prosty, to się grubo myli. Dwóch fotografów, gdzie każdy posiada przerośnięte ego (tego nas uczy Internet, nie miejcie do nich żalu!) – to mnóstwo konfliktowych sytuacji każdego dnia. A dni miało być cztery.

Póki co nastał dzień pierwszy, panowie jechali granatowym Volvo na lotnisko – a Rudolf płakał.

Jacek czuł się dość nieswojo widząc łzy kolegi, ale mimo wszystko kontynuował opowieści – barwne dzieje fotografów, historie z tajemniczych krain, dzieje prawdziwe i zmyślone. Co prawda łzy brodacza wynikały z ukrytej wady jego oczu, które po prostu zbuntowały się w obliczu kaskad powietrza z klimatyzacji, ale mimo wszystko sytuacja wyglądała dramatycznie.

Równie dramatycznie wyglądała sytuacja, gdy panowie – późnym wieczorem, już na miejscu – odebrali wypożyczone auto: sprawdziwszy bagaż okazało się, że zmaltretowana torba kryje w swym wnętrzu równie zmaltretowane masło, które zapaskudziło połowę suchego prowiantu. Proces czyszczenia wszystkiego za pomocą mokrych chusteczek marki Bambino przerwał pracownik wypożyczalni aut, który zwyczajnie zbierał się do domu. Zobaczywszy dwóch Polaków, zapaskudzony masłem i chusteczkami asfalt, otwartą torbę z suchym prowiantem w nowiutkim aucie – zdążył tylko wykrzyknąć „Sacrebleu!” i stracił przytomność.

– Spoko, w razie co mam nerkowce — powiedział brodacz do kompana, widząc jego przygnębienie.

– Futerkowce?

– Nerkowce. Takie orzeszki.

– Aaaa — odpowiedział Jacek przytomnie. — Myślałem, że to jakieś zwierzątka i tak się właśnie dziwiłem, że ich w ogóle nie słychać.

„Tego dnia nie zrobiliśmy żadnego zdjęcia” — zapisał Rudolf w swoim pamiętniku.

***

fot. Jacek Gąsiorowski (też komórą :P)

– Jak ty to robisz? — marudził brodacz. Jacek uśmiechał się tajemniczo i kadrował następne „zdjęcie dnia”. Nad jego ramieniem latała srebrna wróżka, niczym z Piotrusia Pana. Wydawała brzęczące odgłosy i sypała srebrnym pyłkiem.

– I kto to w ogóle jest?! — narzekał Rudolf. Stał z boku i zazdrościł ze wszystkich sił koledze, który ewidentnie miał wenę.

– To Maja.

– Ona leciała z nami, czy tutaj ją złapałeś? — Maruda pochylił się z wykrzywioną twarzą w kierunku latającego zjawiska. Zgrabna miniaturka kobiety zatrzepotała skrzydełkami i wypięła piersi.

– Całkiem niezła — mruknął brodacz pod nosem.

– O, tam jest fajne miejsce, i chyba można wejść. Idziemy? — rzucił Jacek i pognał wesoło na wielki głaz. Jego kolega powlókł się za nim smętnie rozglądając się na boki. Za chwilę rozległ się specyficzny trzask migawki Hasselblada i Jacek zmierzył światło na motywie, który właśnie sfotografował. Chwilę potem sytuacja się powtórzyła: najpierw trzask migawki, potem mierzone światło.

– Yyyyy — zagaił Rudolf do kolegi. — Czemu tak robisz?

– Ale co?

– No, najpierw robisz zdjecie, potem mierzysz. Trochę dziwne.

– Zawsze tak robię. I dlatego zawsze mam zajebiście naświetlone zdjęcia.

– Słuchaj, słyszałem o tym, że w mechanice kwantowej owszem, może istnieć coś takiego jak naruszenie związku przyczynowo-skutkowego. Ale w fotografii?

Zapadła chwilowa cisza.

– Chcesz powiedzieć, że twoja fotografia działa na granicy z mechaniką kwantową? — indagował Rudolf kolegę. Jacek ewidentnie znowu go wyprzedzał.

– Na granicy??? Ona przekracza tą granicę! — ten wykrzyknął i śmiejąc się okrutnie, z Mają na ramieniu zbiegł w kierunku samochodu.

Nie pozostawało nic innego, jak jechać dalej.

W samochodzie napięcie narosło; Jacek szeptał z Mają, a Rudolf z każdą minutą czuł się coraz bardziej wyobcowany. Niewykluczone, że właśnie dlatego za nocleg obrali stary, opuszczony cmentarz. Cmentarz zdaje się magiczny, bo w pewnym momencie Jackowi objawił się wspaniały, dumny jeleń z wielkim porożem – stali tak przez chwilę naprzeciw siebie bez ruchu. W końcu jeleń mignął w krzaki.

– Według wierzeń pogańskich, jeleń z porożem to symbol Rogatego Boga. Męskiej Witalności. Partnera Wielkiej Bogini — szeptała Maja Jackowi do ucha. — Zwykle czeka w miejscu, które jest z zasady pozbawione życia, więc jakby wszystko się idealnie składa. To Spotkanie Mocy!

Fotografowie spojrzeli po sobie bez słowa.

***

fot. Jacek Gąsiorowski (sami wiecie czym)

– Ju ken bi hier, bat kennot park e kar — tłumaczył łagodnie.

Zniecierpliwieni (bo kadry uciekają) bohaterowie przestawili auto i rzucili się w pogoń za obrazami.

Oczywiście na miejscu dostojnie zwolnili i uważnie, acz dyskretnie obserwowali wszystko dokoła: rzekę, poruszane wiatrem gałęzie, chmury i bawiące się dzieci. Rudolfowi pięknym wydało się, że każdy z nich wygląda na zachwyconego miejscem i okolicznościami, a jednocześnie kierują obiektywy w skrajnie różne miejsca. Myśląc o tym aż się do siebie uśmiechnął, ustawiając jednocześnie aparat tak, by złapać bawiącego się w wodzie chłopca.

Rudolf milcząco machnął ręką, dając znać, by kolega odsunął się w prawo, na co ten uśmiechnął się jeszcze szerzej.

– Spieprzaj! — syknął brodacz zniecierpliwiony, skutecznie gasząc przyjaciela.

Tamtem odszedł, zwiesiwszy głowę; po czym popatrzył z boku przestępując z nogi na nogę.

– Myślisz, że ma zapędy pedofilskie? — szepnął wreszcie do srebrnej postaci ze skrzydełkami. Ta roześmiała się perliście, ale nic nie odpowiedziała. Wreszcie – po dziesięciu minutach – rozległ się długo wyczekiwany trzask migawki i Triumfujący Rudolf dołączył do „ferajny”.

Ta noc była zdecydowanie jaśniejsza – obydwaj bohaterowie spali głęboko i spokojnie, mimo, że znowu wypadło nocować przy lokalnym cmentarzyku. Tym razem jednak żaden łoś się nie zjawił.

***

Czwarty dzień oznaczał powrót – i prawdopodobnie dlatego do zespołu zawitała depresja.

– Mam depresję — marudził brodacz prowadząc auto.

– I nie wiem, co dalej — kontynuował, jako że nie wzbudził wielkiego zainteresowania. — Może powinienem robić więcej zdjęć? Ale jak nie ma kadrów…

– Też bym zrobił łódeczkę — mruczał schylonemu nad kolejnym kadrem koledze — ale nie umiem.

– Zrobiłbym cokolwiek, byle przełamać złą passę. A może to twoja wina, ta depresja? — zastanawiał się idąc z przyjacielem przez krzaki i kamienie, w kierunku opuszczonego pomostu.

– Chociaż ja wiem? Może to dlatego — ciągnął prowadząc auto, coraz bardziej pewien, że nikt go nie słucha — że nie noszę od rana mojej magicznej czapeczki?

– Zatrzymaj tutaj — gorączkowo rzucił Jacek wyjmując sprzęt i światłomierz.

– Jasne, czemu nie — ponuro skwitował brodacz i wcisnął hamulce.

– Wiesz, ja chyba mam problem — sapnął ledwo nadążając za kolegą – szli w kierunku samotnego drzewka, a lokalni młodzieńcy przerywali ze zdziwieniem koszenie trawy, patrząc na dwóch dziwaków.

– Wiem, masz depresję.

– Nie, nie, poważniejszy. Bo widzisz… — Rudolf spauzował, zbladł, złapał się za czapeczkę, drugą ręką ogarnął dyndający światłomierz i torbę z aparatami, po czym pognał co sił w kierunku najbliższej toalety.

– Jestem — oznajmił dziarsko. Rozejrzał się, po czym kiwnął z aprobatą głową:

– To drzewko jest całkiem niezłe. Tylko ja tu potrzebuję… — wystawił język, odwrócił się tyłem do fotografowanego obiektu i spojrzał w trzymany nad głową (do góry nogami i odwrócony tyłem) aparat.

– Znowu znalazłeś jakieś futerkowce? — z niesmakiem skomentował kolega, po czym zrobił zdjęciem oszalałego Rudolfa komórką.

– Tak! Teraz czuję, że żyję! — wykrzyknął Rododendron i pognał do auta popychając przyjaciela przed sobą.

Jakby na potwierdzenie tych słów kilkadziesiąt minut później znów zjechał na pobocze i z wdziękiem „trzasnął” następną „fotkę”.

– Widzisz, widzisz?! Już wiem, co trzeba, żeby wypaść z depresji i złapać wenę! Już wiem! — cieszył się jak dziecko.

Jacek i Maja spojrzeli po sobie w milczeniu.

– W sumie wyjazd był super — opowiadał potem Jacek na wspomnieniowej imprezie — ale ja na razie nigdzie się z Rudim nie wybieram. Ot, czasu nie mam.

Share and Save

Ale tak czy siak, na swój sposób jakoś sobie radzę.

Przez głowę przepływa mnóstwo pomysłów, czasem coś tam zapiszę, ale ogólnie bywają momenty, gdy nie wiem co zrobić. I jeśli macie to samo, to jest wpis właśnie dla Was.

Wszystko zaczęło się od tego, że ja sam podświadomie przywiązuję się niezwykle do miejsc, w których mieszkałem. Pamiętam sny, które nawiązywały do obydwu domów, w których spędziłem dzieciństwo – i wierzcie mi, wielu ma tak samo. Domy rodzinne, miejsca, w których spędza się dzieciństwo – bardzo dużo znaczą.

W wielu radach sprzedawanych młodym fotografom jest często taka, która mówi: idź, zrób zdjęcia rodzinie. Ale wiadomo, że najbliższej rodziny nie da się fotografować wciąż i wciąż… Dlatego już od kilku sezonów nosiłem się z myślą, by pojechać z aparatem do domu mojego ojca.

Ten dom nie jest taki całkiem zwykły, to fakt. Jest wielki – i dziś przedstawia obraz nędzy i rozpaczy. Mimo wszystko ktoś w nim mieszka, i szczerze mówiąc, trochę sobie obiecywałem po tych mieszkańcach – przejeżdżając tamtędy nie tak dawno zauważyłem wózek dziecięcy, stąd wnosiłem, że funkcjonuje tam przynajmniej jedna rodzina z dziećmi, co dodawało miejscu kolorytu.

Trochę mi zeszło na przekonaniach ojca, byśmy w ogóle tam podjechali – a to nie miał czasu, a to nie było pogody, a to się pokłóciliśmy, a to wyskakiwały jakieś inne problemy. W pewnym momencie zacząłem się bać, że miejsce w końcu zniknie, jak to zwykle bywa, i zostanę ze wspomnieniem, bez jednej zrobionej klatki.

Ale nie – udało się!

Podjechaliśmy na miejsce zostawiając samochód parędziesiąt metrów od wejścia – i muszę przyznać, że od razu magia wspomnień zaczęła działać. Ojciec konfrontując wspomnienia z rzeczywistością zaczął opowiadać – a to, że alejka kiedyś była inna, a to że grube drzewa nad nami kiedyś były niemrawymi krzakami, i tak dalej, i tak dalej. Słuchało się tego z prawdziwą przyjemnością – tak, jakby wkraczać do czyjegoś świata; lepsze niż film 3d!

Zaczęliśmy szukać ludzi. Tych, którzy tu jeszcze mieszkają – a nuż okaże się, że znajdzie się wśród nich znajomy ojca?

– Był tu taki facet, który miał taki tik, że co jakiś czas pluł na ziemię. Nie wiem, co się z nim działo przez te lata — mówił obchodząc pałac dokoła. Bo trzeba Wam wiedzieć, że mój ojciec mieszkał właśnie w pałacu – zostawionym od dziesiątków lat na pastwę losu, nieremontowanym i jak sądzę niebezpiecznym. Ale wciąż zamieszkanym.

– Szukamy takiej studni, która tu kiedyś była — wyjaśnił mój rodzić — Bawiłem się czasem wokół niej, jak tu mieszkałem.

– Studnia? No tu jest, o — wskazał na zaniedbane kręgi z betonu.

– Ale taka inna, chyba bardziej tu po prawej była.

– Po prawej? Nieeee… Tu jest studnia. Innej nie było. A ty jesteś Janusz, tak? — człowiek z blachą popatrzył się spod oka. Widać było, że to jest ten moment, w którym albo każe nam się wynosić, albo wreszcie się uśmiechnie.

– No, a jak! Przyciągnął mnie tu syn, żebym pokazał, gdzie mieszkałem jako mały gnojek – no i jesteśmy. Kupa czasu minęła. Jak tu się pozmieniało!

Facet z blachą uśmiechnął się krzywo, a ja odetchnąłem. Panowie rozpoznawszy się wdali się w dyskusję i powoli skierowali ku budynkowi, a ja słuchałem i chłonąłem. Okazało się, że słucham dwóch kolegów, mniej więcej równolatków. Różnica wizualna była między nimi ogromna – i pomyśleć, że wychowali się w tym samym miejscu!

– A ty też tu mieszkasz?

– A jak! O tam, tamto okno widzisz? No to tam. Raz tam, raz gdzie indziej, zależy jak wiatr zawieje, hehe.

Podeszliśmy do wejścia. Ojciec ze starym kumplem gadali, a mnie zauroczyła mała dziewczynka nieśmiało chowająca się za resztkami drzwi. Pierwszy raz byłem w takim miejscu w charakterze tego, który nie jest intruzem, ale raczej gościem. Dziwnie było, i nie bardzo wiedziałem na co kierować obiektyw.

– Pamiętasz, synu, jak ci opowiadałem o tej sprawie z ustrzelonym królikiem na warcie?

Pokiwałem skwapliwie głową – historie z wojska były swego czasu tyle razy przemielone, że mógłbym sam je opowiadać swoim wnukom. Szczególnie barwne były oczywiście te ze strzelaniem nielegalną amunicją.

– No, to to jest ten kolega. Pamiętasz, Grzesiek, jak przyjechał spanikowany dowódca? To były czasy!

Podszedł do nas mężczyzna w koszuli w kratę, rzeczony Grzesiek. Miał w ręku potężną wiatrówkę z celownikiem optycznym.

Strzeliłem rozmawiającym zdjęcie, a nikt nie miał wciąż nic przeciwko!

Muszę przyznać, że ja się trochę stresowałem. Nigdy nie robiłem tego typu zdjęć, nigdy też nie wchodziłem na takiej zasadzie do zupełnie obcych mi ludzi „z butami do domu”. Mimo wszystko czułem, że powinienem to zrobić, że to, co robię – jest słuszne.

Z drugiej strony, czułem się trochę z boku – z aparatem niczym tarczą, byłem bardziej takim dokumentalistą, niż uczestnikiem wydarzeń. Niewykluczone, że to był błąd, ale może następnym razem…

– Ach, te schody — cieszył się mój ojciec — Nikt tego nie remontuje, nie? — zwrócił się do kolegi z dzieciństwa.

– A skąd! — ten machnął ręką.

– Wyglądają, jakby miały się rozwalić, ale popatrz — próbował poruszyć poręczą — mocne, jak diabli. Ze zdrowego drewna! Wytrzymały prawie sto lat, to i teraz wytrzymają. Chodźmy!

Po czym zuchwale wkroczył na nie pnąc się do góry. Chcąc nie chcąc podążyłem za nim, słysząc zza pleców ostrzeżenia mieszkańców, że któryś schodek jest spieprzony, i żebym uważał.

W środku było wspaniale, ale ciemno jak diabli. Oczywiście nie wziąłem statywu, żeby raz: mieć swobodę ruchów, a dwa: nie straszyć mieszkańców, że „telewizja przyjechała”. Bywało już nie raz, że mnie brali za „telewizję”. No więc nie miałem tego zafajdanego statywu, i już.

Tata się rozkręcił. Opowiadał kto w którym pokoju mieszkał – gdzie się bawili w gry z innymi dzieciakami, gdzie była kuchnia, i tak dalej. Nie będę Was tym zanudzał. Dochodząc do miejsca, gdzie był jego pokój okazało się, że jest to jedno z nielicznych pomieszczeń, używanych na codzień przez całą rodzinę. Przez drzwi wychynęły dwie dziewczynki, w tym jedna ta, którą widziałem wcześniej dwukrotnie – przy schodach i schowaną przy głównym wejściu.

– Nie ma — wybąkała starsza.

– Pracują — powiedziała niewyraźnie młodsza trzymając palce w buzi.

– A wy tu same się bawicie, dopóki wrócą? A ile lat macie?

– Ja mam dziewięć — powiedziała młodsza.

– O, to do komunii będziesz szła w tym roku, tak?

Dziecko skinęło głową z zapałem.

– I jak, cieszysz się?

– Tak.

– No dobra, chodźmy dalej – zakomenderował.

Trochę pochodziliśmy wokół pałacu – tereny były zarośnięte, ale mój przewodnik rozpoznawał je wszystkie bez pudła. Tutaj świetlica, tutaj ścieżka, którą się szło do sklepu, tutaj siadałem nad rzeczką i obserwowałem spokojny nurt, tu graliśmy w piłkę…

Chodząc coraz dalej, i czując wyraźnie, że „wycieczka” zbliża się do końca, zrobiło mi się smutno. To miejsce było naprawdę piękne, a teraz nie ma kto się nim zająć; ci ludzie mieszkają tu od lat i też już przestali dbać o to, jak ten budynek (i cały teren wokół) wygląda.

Najlepsze – i najsmutniejsze – było w tym to, że ten budynek i wszystko wokół niego naprawdę miał atmosferę! Ewidentnie było co wspominać – odnosząc to, co słyszałem, do dzieciństwa mojego własnego syna, doszedłem do wniosku, że jednak kiedyś było… kolorowiej, ciekawiej!

No ale odchodząc od marudzenia – idea była genialna, ale głęboko czuję, że jej nie wykorzystałem w pełni. Postaram się więc zrobić parę odbitek i pojadę do tych ludzi jeszcze raz – pokażę im, co zrobiłem, trochę pogadam, może zrobię jeszcze coś lepszego?

Tak czy siak – wycieczkę „w przeszłość” polecam każdemu w tej, czy innej formie. Kto wie, może czegoś nowego dowiecie się o sobie samych?

Share and Save

Niewykluczone, że mają rację – 4 lata temu, gdy powstał Zawsze Kwadrat, fotografia w Polsce była naprawdę w słabszej kondycji. Na półkach królowały fotoszopy, a synonimem aparatu fotograficznego była cyfrowa „małpka”. Dziś w Empiku wybór 8 razy większy: są pozycje, które nawet bym sobie kupił, gdybym miał taką fantazję wydawać pieniądze na wszystko, co mnie zainteresuje. Powstają nowe, „ambitne” księgarnie, w których można – nie korzystając z pomocy wujka z Ameryki – naprawdę dostać rzadkie i wartościowe książki, często w obcym języku.

Ludzie też jakby bardziej świadomi wizualnie. Zwracają uwagę na czarno-białe odbitki już nie na zasadzie „o, mój dziadek takie robił”; raczej pytają który to taki artysta i czy da radę zdobyć podobne zdjęcie.

Jednocześnie wszystko jakby dryfuje w swoim kierunku, a ja czuję się trochę wyalienowany. Jak pewien wędkarz, który zimą poszedł łowić ryby nad przerębel… bez wędki. Ewidentnie czegoś też mi brakuje, ale mimo wszystko i tak dobrze mi posiedzieć nad wodą i poobserwować ptaszki.

I w końcu tak bywa, że spotykają mnie sytuacje, które mój brak wędki boleśnie mi uświadamiają. Tak właśnie było z pewnym chętnym na mój zestaw lamp błyskowych. Sprzedałem je, oczywiście.

Umówiliśmy się na pewnej stacji benzynowej, każdy z nas kawał drogi od miejsca zamieszkania. Miejsce „neutralne”, jak przy spotkaniu dwóch grup przestępczych, czy dealerów substancji odurzających.

Gadka-szmatka, sprawdzenie sprzętu, krótki rzut oka nawzajem na siebie co kawałek – jakbyśmy naprawdę sprawdzali, czy ten drugi nie ma obstawy z karabinami i nie da zaraz komendy do ataku. W końcu rozluźnienie, pieniądze przechodzą z ręki do ręki. Patrzę mu w oczy, on patrzy w moje. Staram się uśmiechnąć. Rozluźniam szczękę, on widać też się odprężył.

– Dawno się pan interesuje fotografią? — pytam niezobowiązująco.

– Jakiś rok będzie. Wie pan, głównie koleżanki robię, trochę też na próbach, bo grywam w takim zespole, nawet koncerty dajemy, MTV nas puszcza, rozumie pan, pewnie słyszał pan o nas… — i wymienia jakąś nazwę.

Uśmiecham się smutno.

– Może coś mi się obiło o uszy — mówię — Jak pan mówi, że ta fotografia tak pana wciągnęła, to życzę wszystkiego najlepszego i proszę pokazać swoje zdjęcia, jak już pan te lampy opanuje.

– A pana fotografie można zobaczyć w internecie? Na jakimś forum maxmodels, czy gdzie? — pyta. Ewidentnie skojarzyło mu się, że może z drugiej strony też ktoś sławny.

Wymieniam mu adres swojej prywatnej strony i Zawsze Kwadratu. Gość się wyluzowuje – znaczy nikt, o kim powinienem słyszeć, myśli spokojnie.

– To do zobaczenia! — macha rękę i za chwilę obydwaj odjeżdżamy w swoje strony.

Na tym spotkanie się kończy.

– Nie uważasz, że to dziwne? — pyta mnie moja partnerka seksualna w drodze do domu. Prowadząc niedbale auto zwracam pytająco wzrok w jej stronę. – No wiesz. Niby taka pasja, a nie zna najlepszego bloga o fotografii. Naprawdę dziwne.

„Rzeczywiście dziwny facet”, myśli nowy nabywca lamp. „Wyglądał na normalnego, a nie skojarzył nazwy mojego zespołu. Albo udawał, że nie skojarzył. W końcu mogłem go onieśmielić.”

Share and Save

No więc przyzwyczaiłem się do siebie samego – do mojej maniery robienia zdjęć, do efektów i tak dalej, i tak dalej. A to potrafi prowadzić do degrengolady, wobec której protestuję.

Spróbowałem się więc zresetować i oto jestem, po zrobieniu pierwszego „terapeutycznego” filmu. Muszę przyznać, że pomagają mi dwie rzeczy: pomysły spisane i do tej pory odkładane oraz… moje dwa aparaty.

Tak, wiem: gadek o sprzęcie jest w sieci mnóstwo i sam miewam tego serdecznie dość. Ale naprawdę, cieszę się, że w pewnym momencie w moim domu pojawiła się mała prostokątna Bessa z szerokim kątem, którą tak sobie upodobał Roderyk. Otóż biorąc ją przy wielu okazjach „na miasto”, nieświadomie zacząłem wyrabiać w sobie coraz mocniejsze upodobanie do… kwadratowej formy! Dodatkowo, bardzo szeroki kąt wręcz wyzwolił we mnie pragnienie użycia czegoś bardziej umiarkowanego, stonowanego, nie tak bardzo „krzykliwego”.

I wyobraźcie sobie to wspaniałe uczucie, gdy wreszcie wziąłem plecak i zacząłem wyruszać w teren – wyposażony w aparat z kominkiem (jak Bóg przykazał) śriednioformatowe TriXy i obiektyw standardowy!

Było wspaniale – po pierwsze zwiedziłem małą wioskę, gdzie garść wesołych „dziewczyn” w wieku mojej babki zaczepiła mnie, gdy robiłem im zdjęcie, jak wracały ławą z drewnianego kościółka zajmując całą szerokość jezdni, po drugie wybrałem się znowu na nocny plenerek i po trzecie – razem z połową rodziny i aparatem w ręku trafiłem do uroczego miejsca, gdzie spotkałem Maję.

A wszystko piękniejsze dzięki temu, że pozwoliłem sobie na urozmaicenie „warsztatu”.

Muszę przyznać, że nie lubię skrajności: wiem, że są tacy, którzy rzucają się na „nowe” techniki czy aparaty dosłownie z miesiąca na miesiąc; znam również tych, co twierdzą, że na opanowanie jednego narzędzia fotograf winien poświęcić przynajmniej kilkanaście lat! Ale niech mnie licho, jeśli nie jest wspaniałym rozwiązaniem posiadanie dwóch całkiem różnych aparatów właśnie po to, żeby co jakiś czas zrobić sobie terapeutyczny „skok w bok”!

;)

Póki co, chcę Was zapoznać ze wspomnianą Mają – dziewczynką, którą odwiedziłem w przeddzień jej Pierwszej Komunii. Liczę, że kiedyś uda mi się – po zebraniu trochę większej ilości materiału – pokazać nieco więcej z miejsca, gdzie ją spotkałem.

Jak widać zdjęcie posiada „defekt”, ale niech mnie kulę biją, jeśli mi się to nie podoba!

Share and Save

Dotarło w momencie, gdy zeskanowałem ostatni film. Właściwie dwa ostatnie. Okay, w sumie to jednak trzy.

Jakiś czas temu, po wywołaniu negatywu pomyślałem sobie „o cholera, ale żenada!”. No ale nic – zdarza się najlepszym, próbowałem się pocieszyć.

Ostatnie dwa wołania/skanowania jednak rąbnęły mnie w głowę. Mocno. Okazuje się, że fotograficznie się staczam. Popełniam błędy, które – sądziłem – są już pieśnią przeszłości.

Upadłem na twarz i dopiero twardy i mokry asfalt wrzynający się w skórę uświadomił mi moją pozycję.

No ale skoro już leżę i kwiczę, to czas wstać i otrząsnąć się; czas też zabezpieczyć się przed upadkiem na przyszłość.

Plan mam taki: ogólnie uważam, że za bardzo się wkręcam w kombinowanie zamiast robić zdjęcia, stąd od dziś obowiązuje nowa reguła:

Każdy kolejny (do odwołania) wpis na ZawszeKwadracie powstanie po zrobieniu przynajmniej całego filmu, to jest dwunastu klatek. Dokładnie tak: Jeden post na 12 klatek.

Co to oznacza? Oczywiście, wpisy będą na początku rzadsze, ale może jak się rozkręcę… to kto wie!

Ponieważ jednak nie zamierzam robić z tego miejsca fotobloga, nie oznacza to wcale, że zamierzam tylko skupiać się na swoich fotografiach; moje ograniczenie działa tylko jako mechanizm gwarantujący, że aparat mi się nie zakurzy.

Druga rzecz – postaram się co nieco pisać o tym, na co idą te kolejne filmy. Powstanie więc na pewno trochę więcej opisów w kategorii „Plenery„; oczywiście będą one też pełnić rolę zapisu mojej „ścieżki terapeutycznej”. Nie zamierzam natomiast do odwołania pisać o książkach, czasopismach czy innych wydumanych „problemach” okołofotograficznych.

Tak więc pamiętajcie – jeśli chcecie więcej wpisów, zaproście biednego, starego Rudolfa na plener! ;)

To by było tyle. Trzymajcie kciuki i liczę, że będziecie ze mną duchem. Liczę, że zmiany nie odrzucą zbyt wielu z Was.

Na koniec rzucam trzy zdjęcia z ostatniego filmu – oczekuję, że pod koniec terapii będę mógł wrzucić co najmniej o trzy poziomy lepsze.

PS. Dziękuję za inspirację przede wszystkim Robertowi Kresie oraz Pawłowi Głogowskiemu – mimo, że nie zgadzam się z wszystkimi ich tezami.

:)

Share and Save

We wpisie „jak zostać Mistrzem” sam używałem określeń „Amerykanin” na określenie fotografa o żydowskich korzeniach. A dzieje się tak nie bez powodu. Wiadomo, ten naród od wieków żyje w diasporze. I teraz popatrzcie: jeśli rodzina żydowska przyjmuje obywatelstwo amerykańskie, to w momencie, gdy wyrasta z niej jakiś wielki człowiek, Amerykanie automatycznie głoszą wszem i wobec, że to właśnie Amerykanin jest tym wielkim! Tak zawsze dzieje się w przypadku sław, ten problem mieliśmy okazję oglądać w związku z Szopenem (Francuz czy Polak?), a szczególnie ładnie określił to Albert Einstein:

Jeżeli teoria względności okaże się prawdziwa, to Niemcy nazwą mnie wielkim Niemcem, Szwajcarzy Szwajcarem, a Francuzi wielkim uczonym. Jeżeli natomiast teoria względności okaże się błędna, wtedy Francuzi nazwą mnie Szwajcarem, Szwajcarzy Niemcem, a Niemcy Żydem.

Prawda, że piękny mechanizm?

No więc to jest na pewno jeden problem, który przeszkadza w zauważeniu Żydów w fotografii. Drugim jest… sam Bóg. Dwudziesty szósty rozdział Księgi Kapłańskiej wyraźnie mówi:

Nie będziecie sobie czynili bożków, nie będziecie sobie stawiali posągów ani stel. Nie będziecie umieszczać w waszym kraju kamieni rzeźbionych, aby im oddawać pokłon, bo Ja jestem Pan, Bóg wasz.

Czujecie problem?

No i właśnie – niektórzy ortodoksi do dziś uparcie trwają na stanowisku, że fotografia godzi w przykazania boskie!

Jak tu być dobrym fotografem, skoro twój rabin mówi, że Bóg tego nie chce? Naprawdę – ciężka sprawa.

Mimo wszystko, po uważnym przyjrzeniu się człowiek zaczyna dostrzegać, że jednak w międzyczasie powstało trochę „koszernej” fotografii: tworzyli ją przynajmniej tacy, jak: Alfred Stieglitz, Paul Strand, Man Ray, Laszlo Moholy-Nagy, André Kertesz, Brassaï, Erich Saloman, Martin Munkasci, Robert Capa, Alfred Eisenstaedt, Lisette Model, Helen Levitt, Weegee, Aaron Siskind, Margaret Bourke-White, Irving Penn, Richard Avedon, Arnold Newman, Robert Frank, William Klein, Elliott Erwitt, Winogrand, Diane Arbus, Lee Friedlander, Annie Liebovitz, Mary Ellen Mark, Joel Meyerowitz czy Nan Goldin!

Czy to nie imponujące?!

Winogrand wręcz twierdził, że  - by być wielkim fotografem, trzeba między innymi… urodzić się Żydem!

Dlaczego jednak nigdzie o tym nie słychać? Okazuje się, że często ludzie boją się oskarżenia – albo o to, że są antysemitami, albo o to, że zbyt faworyzują Żydów. Powiem tak – jak dla mnie jest to wierutna  bzdura, więc – dzięki temu, właśnie tu, na ZawszeKwadracie możecie dziś przeczytać materiał, którego prawdopodobnie będzie się bał opublikować każdy inny portal fotograficzny. ;)

No dobrze. Ale rozsądnie rzecz ujmując, co tak naprawdę może wyróżnić żydowską fotografię? Czy w ogóle jest coś takiego? Max Kozloff w artykule Richarda Woodwarda twierdzi, że jest, i powód jest naprawdę dobry: otóż zmagania Żydów z kulturalną asymilacją (w miejscach świata, gdzie się pojawiają w swojej nieustannej wędrówce) powodują, że to właśnie w ich pracach częściej można wyczuć specyficzne „napięcie społeczne”, którego trudno szukać u nieżydowskich kolegów fotografów.

Ja wiem, że to nie jest idealna teoria. Wie to również jej autor, pan Kozloff. Takich teorii nie lubią często sami Żydzi, ale tu znowu według mnie wchodzi w grę ta delikatność na punkcie odrębności Semitów – delikatność, która jest bardzo poprawna politycznie, a która tak naprawdę prowadzi do tego, że nic nie można na ich temat powiedzieć.

Cokolwiek jednak by nie mówić, warto chyba zaznaczyć ogromną obecność Żydów w fotografii – obecność, która nota bene zarysowała się praktycznie dopiero od XX wieku.

Swoją drogą, ciekaw jestem, czy można rzeczywiście określić coś takiego, jak „estetykę żydowską” w fotografii. Moje pierwsze rozmowy na temat fotografii żydowskiej raczej opierały się na tym, czy ona (żydowska fotografia) w ogóle istnieje; czy jest definiowalna i zauważalna. Dzisiaj wiem, że na pewno tak, ale jeśli chodzi o estetykę? Sam nie wiem. Chyba nie potrafiłbym wskazać zdjęcia zrobionego przez Żyda; inne nacje są zwykle jakoś łatwiej zarysowywane. Jednak na blogu Blake’a Andrewsa autor stwierdza w komentarzu do swojego wpisu, że…

(…)Mimo, że nie praktykuję żadnej religii, jestem Żydem z urodzenia. Myślę, że głównym odciskiem, jaki zostawia na mnie Judaizm, jest jakiś sposób dualnego wglądu na świat o cechach jednocześnie cynizmu  i czci/szacunku, co często potrafi objawić się w dociekaniu/absurdalności. Jest to jakoś według mnie związane z poglądami Zen, ale chyba trochę bardziej mroczne.  Już od dziecka, lekcje, jakie dostaję, głównie przez Judaizm, mówią: „Zadawaj pytania! Patrz głębiej!”

Ci fotografowie, którzy najbardziej mi leżą, to tacy, których zdjęcia wydają się ilustrować powyższe, głównie właśnie Żydzi. Friedlander, Winogrand, Erwitt, Frank, itd. Ich fotografie często polegają na wizualnej niejasności. Zadają pytania, są niedoskonali. Dla mnie to jest naturalne.

I powiem tak – coś w tym jest!

W tym świetle zaczynam sobie zadawać pytanie: skoro tak wielu „amerykańskich” fotografów wzięło się z uciekających z Europy Żydów, to czy ta Ameryka rzeczywiście wniosła tyle dobrego, jak zwykło się sądzić?

Jedno jest pewne – za wizerunkiem ortodoksyjnego Żyda z Torą w ręku często można zobaczyć jego brata z trochę nowocześniejszym podejściem – czasem z aparatem fotograficznym, co – jak widać – wspaniale przekłada się na fotografię.

EDIT:

1. Jeden z czytelników zwrócił mi uwagę, że niewłaściwym jest umieszczanie zdjęć chasydów do tekstu mówiącego o ortodoksach – jako że te dwie grupy podobno niezbyt się lubią. Mam nadzieję, że jednak zostanie mi to wybaczone. :)

2. Dziękuję Dżerremu za rozmowę i link do bloga Blake’a Andrewsa. :)

Share and Save