Zastanowiło mnie to wtedy, ale temat musiał chyba jakoś dojrzeć, bo dopiero ostatnio dotarło do mnie coś, co chyba niektórzy przeoczyli. Otóż fotografia czarno-biała żyje i ma się wciąż dobrze – a wręcz przeżywa swoisty renesans. A to za sprawą nowej sztuki: sztuki konwersji.

Zauważam więc zdjęcia, czarno-białe (a jakże), które sprawiają mi radość odbioru. A które okazują się być wynikiem wielu godzin poświęconych krzywym, lokalnym kontrastom i innym tajemniczym pojęciom, o których powie wam autor, jeśli odpowiednio cierpliwie będziecie go pytać o to, jak dana fotografia powstała.

I wiecie, co sobie myślę? Że żaden z Was, ohydnych ortodoksyjnych analogowców (włączając w to samego Rudolfa, który zapewne chciałby być tym mianem określany) nie potrafiłby zrobić takiej odbitki:

fot.: Alexandre Lafaurie, http://www.xeal.org/

A dlaczego? A dlatego, że “zbyt dużo tu zbyt dużych ingerencji” w to, co zarejestrowałby aparat. Poważnie, tak właśnie myślę.

I co, nie podoba się to zdjęcie? Jest bardzo sympatyczne – może trochę zbyt sexy, ale ogólnie OK. Gdyby nie przeszkody natury praktycznej, powiesiłbym sobie takie w swoim mieszkaniu – na jakimś eksponowanym miejscu.

I to jest właśnie przyszłość fotografii czarno-białej! A wraz z tą przyszłością klaruje się nowa technika – technika nazwana przeze mnie roboczo “intensywną wizualizacją”. Bo to, co było do tej pory w kwestii wizualizacji, to, co starali się zrobić klasycy – to dopiero swoiste preludium zapowiadające nowe horyzonty.

Horyzonty, które zobaczyliśmy uwolnieni przez nową technikę. I fotoszopa, błogosław go Panie.

Dla niewiernych, byście mogli wyobrazić sobie nakład pracy, oraz uwierzyć, poniżej miniatura tak zwanego “oryginału”. Mimo wszystko jednak, nie interesuje mnie to, jak on wygląda. Zdjęcie, które jest dla mnie ważne jest wyżej – i to właśnie tą fotografię uważam za skończony “produkt”.

fot.: Alexandre Lafaurie, http://www.xeal.org/

Share and Save

Phot.: Josef Astor, The New Yorker

Wszyscy wiemy, że zdjęcia się poprawia – i poprawiało się zawsze. Czy to w ciemni, czy w fotoszopie – nie ważne. Zawsze fotografia, jeśli była robiona świadomie, była subiektywnym zapisem rzeczywistości.

Ale w fotografii mody, w pewnym momencie nastąpił zwrot, który ją zabił.

Fotografia mody umarła.

Doskonałym przykładem i symbolem tej śmierci jest praca człowieka, o nazwisku Pascal Dangin. Niewątpliwie uprawia on wielką sztukę; za co zresztą bierze odpowiednie wynagrodzenie. Niestety, jako artysta jest (wciąż) dość słabo rozpoznawalny.

Dangin to człowiek, który naprawdę przyłożył się do tego, co robi – do pracy z modelkami (czy modelami) poznał anatomię człowieka i potrafi działać niczym mix najlepszych speców od wizerunku oraz najwyższej klasy chirurgów plastycznych.

“Patrzę na kogoś i myślę sobie – moglibyśmy zmienić policzek, jakoś podkreślić owal twarzy, by nadać jej charakteru” — mówi jeden ze współpracujących z Pascalem.

“Nie, nie, to nie policzek – tu trzeba popracować nad szyją!” — odpowiada ten błyskawicznie, i rzeczywiście – to delikatna zmiana “rysunku” szyi poprawia całą wymowę fotografii.

“Ludzie naprawdę powinni poznać budowę ciała – szkieletu i mięśni” — mówi. “Nie ma nic gorszego w retuszu, niż patrzenie na nienaturalne łydki czy kostki. (…)Oglądasz w tych magazynach piękne dziewczyny, którym po prostu brakuje piszczeli, czy ud… i to jest naprawdę dziwne!”

Widać, że wie, co robi. Oczywiście nie tylko delikatnie zmienia rysy, ale wydłuża nogi, poprawia kontrasty, kolory – po prostu tworzy swoje obrazy! Jednak mimo wszystko – we wszystkich magazynach, na billboardach, czy plakatach – to fotograf jest wymieniany jako twórca obrazu. Nikt nie zamieszcza informacji o retuszerze.

Dlaczego?

Ludzie mówiąc o nim, używają słów: tłumacz, interpretator, dyrygent; tak naprawdę jednak, czy te obrazy, które przecież różnią się od efektu pracy fotografa z modelką – czy one nie są w rzeczywistości dziełami Pascala? Przecież często bierze on kilka różnych zdjęć po to właśnie, by z nich wszystkich stworzyć finalną “fotografię”, czerpiącą z jednego źródła tło, z drugiego teksturę trawy, z trzeciego budynek…

Pytanie zasadnicze zaczyna brzmieć tak: “Gdzie tam jest miejsce na fotografa?”

Tylko w naciśnięciu spustu, i zagospodarowaniu kadru? Taką rolę ma mieć fotograf w świecie mody? Czy może nawet jeszcze mniej – tylko jako inspiracja dla Pascala i jemu podobnych? Dangin często jeździ na miejsca sesji zdjęciowych, by kierować fotografem.

Ktoś ma jeszcze złudzenia? Fotografia w świecie mody jest martwym truchłem. Nie żyje, ale nikt o tym głośno nie mówi. Bo i po co?

Wiecie, to nie jest kwestia tego, czy fotografie są manipulowane; naprawdę, wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, że manipulacja jest wpisana w definicję tworzenia zdjęć.

To jednak jest kwestia już tego, że fotograf niekoniecznie odpowiada za efekt końcowy! Jeśli więc jest tylko dostawcą materiału źródłowego, to czym zastąpić termin “fotografia mody”?

GQ

Oczywiście, w pewnym momencie Dove wyskoczyło ze słynną kampanią promującą naturalne piękno. Panie i Panowie – cała “ściema” Dove była dziełem Dangina!

“Wiesz ile tam było pracy? Ale to było wyzwanie – sprawić, by było widać zmarszczki, a jednocześnie uwypuklić wewnętrzne piękno” — mówi Pascal z dumą.

Wiecie kogo mi tak naprawdę żal?

Nie, nie modelek, które wyglądają w rzeczywistości zupełnie inaczej niż na okładkach.

Nie żal mi też tych, którzy biorą na poważnie to, co widzą na billboardach.

Żal mi fotografów. Zostają coraz wyraźniej odsuwani na boczny tor – jako wykonawcy, jako dostawcy materiału źródłowego, jako ci, którzy – mimo, że wciąż są ukazywania jako autorzy – nie potrafią powiedzieć, że efekt na rozkładówce jest wynikiem tylko ich pracy i że potrafią samodzielnie to powtórzyć.

Share and Save

Wyobrażam sobie, że większość tych, którzy korzystają z dostępnych narzędzi, nie zachowuje czystości formy – a to ktoś coś doda w fotoszopie, drugi podbije zbytnio kolorki, a trzeci zrobi “hadeera”, że aż oczy bolą.

Niektórzy jednak wkurzają mnie swoją podstępnością. Są tacy wszędzie, wystarczy się rozejrzeć. Choćby Rudolf, kwadratowiec – popatrzcie, w jak podstępny sposób się lansuje pokazując na wielu zdjęciach całą ramkę kadru wraz z charakterystycznymi ząbkami Hasselblada. Z jednej strony amator tradycyjnej fotografii, z drugiej – takie manipulacje.

Żenujące, ale to jeszcze nic! Są lepsi!

Oczywiście nie będę w łaskawości swojej wskazywał tych, którzy w do cna cyfrowym Internecie pokazują obramowanie z oldskulowych wielkich formatów, akcentując niedoskonałości brzegów i inne takie.

Ale nie przepuszczę (na Boga, nie potrafię!) tym, którzy wpieprzają w zdjęcia pretensjonalne, rzucające się w oczy ramki udające perforację małego obrazka.

Wróć! Nie wrzucają w zdjęcia ramki, tylko do ramek dorzucają zdjęcia! Dokładnie – bo ramka zaczyna grać tu rolę pierwszoplanową.

fot. Robert Kresa

No, do licha!

Ale żeby nie było, że jestem raptus, postaram się spokojnie wypowiedzieć swoje racje. Po pierwsze, primo, fotografia nie ramkami stoi. Fotografia to zdjęcie! To znaczy, że to, co wokół niego, jest już tylko dodatkiem. Więc po pierwsze – grafika to już nie fotografia. Tekst z obrazkiem, to też nie fotografia, ale o tym to nawet Rudolf pisał.

Zastanawia mnie więc, gdy patrzę na tego typu “perforowaną panoramę”, co takiego kieruje autorem, gdy przedstawia nam swojego nowego potwor… przepraszam, swoje nowe dzieło?

No więc pewnie chce podkreślić, że robi na negatywie. Negatyw, to ważne słowo – jest trendy & glamour. A co, nie wystarczy ci, że robisz monochromatycznie? Musisz podkreślać swoją inność perforacją?

Dobra, druga rzecz – pewnie chce podkreślić – w przypadku panoram szczególnie – że zdjęcia są zrobione w odpowiedniej kolejności i w odpowiednim “ciągu”, to jest zapewne z jakąś głowicą panoramiczną na statywie. No dobrze, autorze drogi, ale czy dobra panorama sama w sobie nie broni się automatycznie? Trzeba zaznaczać, że jest sklejana ze zdjęć? Bez sensu.

Ale dalej – być może (ale to już naprawdę moje daleko posunięte fantazje) autor chce, byśmy zwrócili uwagę na jedność kadrów, które same w sobie tworzą (bez łączenia) oddzielne byty. Hmmm… Czyżby? No to popatrzmy na poniższe:

fot. Robert Kresa

Powiem tak – miła grafika. Też czasem lubię minimalizm, ale tu minimalizm zarejestrowanego obrazu zdominowały dodatki tak pretensjonalne w swojej formie, że trudno mi coś sensownego na ten temat powiedzieć.

I niechże ktoś mi powie, że te ramki są w porządku (autora uprasza się o niezajmowanie stanowiska anonimowych chwalących)!

A jeśli one nie są akceptowalne – to czy inne tego typu objawy pretensjonalności są?

Share and Save

Ojciec mojej kobiety był kierowcą ciężarówki – opowiada Nick z figlarnym uśmiechem. — No i pewnego razu woził przez kilka dni tysiące puszek Pepsi, z których gdzieś tam jedna oferowała wygraną w wysokości 100 000 funtów. Pomyślałem, że spróbuję oszukać system. Wynająłem maszynę do Roentgena z pobliskiego szpitala, żeby znaleźć zwycięską puszkę. Oczywiście nie udało mi się, ale cała sprawa natchnęła mnie do paru pomysłów, które w pewnym sensie pokierowały moją karierą.

Co ciekawe, prawie 50-letni autor od tylu lat tworzy te specyficzne zdjęcia, wciąż tłumacząc, że odkrywa to, co tkwi we wnętrzu – co wydaje się paskudnym banałem, bo przecież widać, że to zajęcie daje mu po prostu dużą frajdę. Ale co się dziwić – nie chcielibyście się pobawić urządzeniem zdolnym sfotografować i prześwietlić autobus z ludźmi? No i okazuje się, że takie efekciarstwo fotograficzne jest niezwykle dochodowe – Nick ma 3 własne “rentgeny” i buduje specjalne studio, ze ścianami grubości 90cm (ekranowanie wspomagane rzecz jasna ołowiem) – za, bagatela, 160 000 EUR.

Oczywiście, wiele z prezentowanych zdjęć to okropne oszustwo. Wiadomo, że prześwietlenie to na długą metę rzecz szkodliwa, więc zazwyczaj zdjęcie robi się w ułamkach sekund. Ponieważ jednak nasz bohater jest artystą, i nie zadowala się półśrodkami, do odpowiedniej jakości wynikowego obrazu potrzebuje naświetleń rzędu kilkunastu minut – fotografuje więc szkielety ludzi odziane w specjalne gumowe wdzianka (do szkoleń techników RTG), albo używa do swoich dzieł… zwłok tych, którzy oddali swe szczątki ku chwale nauki. Bez photoshopa też by się nie obyło – na przykład zdjęcie przekrojowe biurowca – zostało sklejone z 200 fotografii poszczególnych obiektów, włączając 26 fotografii jednego(!) szkieleta-modela, który dosłownie dwoił się i troił. ;)

Podobnie było w przypadku autobusu – “dzięku Bogu, że Photoshop istnieje” – śmieje się Nick.

No i teraz ciekawa sprawa. Czy to jest w ogóle fotografia?

Zdjęcia są robione średnim formatem (Bronica SQ-A i Mamiya RZ67) – czyli oldskul. Obrabiane są w Photoshopie. Czyli ingerencja jak cholera. Oszustw w nich jest co niemiara, ale z drugiej strony – tylko one pokazują prawdziwe wnętrze fotografowanych rzeczy, ludzi (no dobra, ciał) czy zwierząt. Więc jak to jest?

Share and Save

Dlaczego?

Ot, chociażby żeby pozbyć się okropnego ex-małżonka (czy ex-małżonki) z pamiątkowego zdjęcia – dla tych, którzy przeżyli traumę w małżeństwie.
Prosty przykład, i nie trzeba już przedzierać zdjęcia na pół, żeby zachować obraz usuwając jednocześnie niechciane osoby. Chociaż, wg mnie, ładniejsze jest jednak zdjęcie przedarte – ma w sobie jakiś znak tego, że coś tam niedobrego się stało.

Mary Warner Marien, profesor historii na Syracuse University mówi, że w Indiach tradycją stało się wklejanie nieobecnych na ślubie gości w pamiątkowe zdjęcia, by podkreślić szacunek dla nich. No, ładna mi tradycja!

Ale popatrzmy – wszędzie w tego typu sprawach chodzi o pamięć i raczej praktyczne do niej podejście – w takim sensie, że nikt nie spodziewa się jakiegoś oszukiwania, każdy akceptuje to, że zdjęcie nie przedstawia tego, co nazywamy obiektywną rzeczywistością. Jest to po prostu akceptowalna fikcja, niczym namalowany obraz.
Wydaje się, że potrzebujemy (jako ludzie, uogólniam) takich fałszywych wspomnień. Bo, że potrzebujemy wspomnień w ogóle, to jasne – niektórzy robią zdjęcia nawet historycznym łopatom, co mnie jakoś nie dziwi.

Co jest więc dziwniejsze? Robienie zdjęcia tylko i wyłącznie łopacie, czy doklejanie nieżyjącego ojca do ślubnego zdjęcia (żeby podkreślić wagę jego roli, choć w momencie ślubu już od dwóch tygodni nie było go na świecie)?
Myślę, że to przestaje mieć znaczenie, i to jest istotne – po prostu każdy potrzebuje według własnych potrzeb jakichś obrazowych wspomnień. Każdy te wspomnienia inaczej przechowuje, więc…

Może więc zniknie w końcu dziwna teza, że fotografia musi rejestrować czystą i skrajnie obiektywną rzeczywistość?

Na pewno nie znikną fotoszopowanki – ot, przykład prostego zlecenia dla fotografa: 7 dzieciaków poniżej 7 roku życia, 4 koty i 3 psy (spore psy, w sumie ponad 130kg), żadnych dorosłych – a wszystko to na jednej fotografii. Żaden kot nie chce ustać w miejscu powyżej 20 sekund, dzieci nie mogą się powstrzymać przed dotykaniem i głaskaniem zwierząt, a poza tym wśród tych brzdąców jest jeden taki, którego energia wydaje się nigdy nie kończyć. Ten, który wziął zlecenie twierdzi, że bez Photoshopa nigdy zdjęcie by nie powstało. Za to dzięki temu sławnemu narzędziu, praca nad obrazem trwała jedynie 20 minut. W komputerze.

Share and Save

Ioana Moldovan, Little Miss Perfect

Lubię kobiety, które robią ładne czarno-białe i kwadratowe zdjęcia.
Dziś “odważna” Ioana Moldovan i jej mała panienka.

Zagadka: dlaczego uważam, że Ioana jest odważna? ;)

Share and Save

Zastanawiam się więc – co robi fotograf?

Fotograf robi zdjęcia.
Pokazuje te swoje zdjęcia i ewentualnie ogląda zdjęcia.
Czasem czyta książki o innych fotografach, ewentualnie – drapiąc się po głowie czyta “filozoficzne dywagacje” na temat zdjęć innych autorów. Bywa, że jeździ na plenerki, czasem gra w karty, pije wódę czy giercuje na plejstejszyn.
Oczywiście dzisiaj postaram się pisać jedynie w kontekście procesu od zrobienia do pokazania zdjęcia. Bo tutaj właśnie dzieją się rzeczy na tyle ciekawe, że dwie duże korporacje postanowiły zrobić na tym grubą kasę.

Powstał więc Aperture, którego nie używam (rzecz subiektywnych preferencji), oraz Lightroom – na którego zdążyłem jednak już ponarzekać.

Postaram się teraz pokazać, czy ten program jest w stanie stać się podstawowym narzędziem rasowego fotografa, jakim oczywiście jestem. ;)
Obnażę więc marzenia jakie mam, co do obróbki i zarządzania moimi zdjęciami, i postaram się te marzenia przełożyć na to, co mój komputer może mi dać, porównując z tym, co dostaję.

Marzenie: szybka, prosta i praktyczna obróbka zdjęć.

O co mi chodzi?
Nie chcę siedzieć godzinami w ciemni.
Nie mam na to czasu – może kiedyś będzie mnie stać na takie poświęcenie, ale to nie nastąpi szybko.
Poza tym ciemnia to nie tylko czas – to też odpowiednie miejsce. Pewnie wiecie sami.
Szczerze mówiąc chciałbym mieć i tyle czasu, cierpliwości, miejsca i chęci, by korzystać z własnej małej ciemni wielkiej mocy.

Póki co, jednak, spróbujmy użyć komputera.

1. Robię zdjęcia

Zakładamy, że mamy wenę twórczą, aparat i potrafimy odnaleźć przycisk migawki. Musimy więc najpierw zrobić zdjecia, które będziemy chcieli komuś pokazać.
Nieistotne jest, czy robimy cyfrą, wielkim formatem, na szklanych płytach, czy polaroidem. Istotna jest decyzja, czy zdjęcia chcemy obrabiać w swoim komputerze.

Okej, zrobiliśmy kawał dobrej roboty i siadamy przed komputerem z gotowym materiałem – mamy albo pliki RAW, albo zeskanowane negatywy.

2. Chcę zobaczyć zdjęcia w surowej postaci

Lightroom importuje zdjęcia z cyfraka tuż po jego podłączeniu, całkiem automagicznie. Może też, tak samo automagicznie wykrywać zeskanowane TIFFy we wskazanym katalogu – i je również zaimportować.
Po wykryciu pokazuje mi posłusznie, co się nowego pojawiło.

I to jest okej – mam interfejs, w którym mogę zdjęcia opisać, odrzucić te, które są maksymalnie spieprzone, oraz wybrać te, nad którymi trzeba ewentualnie popracować.

Tutaj uwaga na marginesie – co robię po skanowaniu, czyli jak nazywam katalogi, pliki, do czego służą mi keywordy – opisałem w oddzielnym miejscu. Tamten workflow jednak nie porusza ważnego tematu – co się dzieje z samymi zdjęciami (tymi, które w ogóle zeskanuję i nie odrzucę), zanim je pokażę czy wydrukuję.

3. Obróbka!

Jak widać, potrafi stać się codziennym narzędziem – mogę zrobić już wszystko, co mi zazwyczaj potrzebne. Trochę uzależnia, co pewnie cieszy producenta.

Potrafi też wyostrzać zdjęcia, a gdybym kiedyś zapragnął – nawet zmniejszy szum.
W wersji 2.0 można również dodawać modyfikację efektów winietowania do przyciętego obszaru zdjęcia. Po co to komu? Żeby wyjściowe obrazki nabrały charakteru (!), mówię wam – niech zilustruje to obrazek.

Share and Save